GEÇİCİ VERGİ NEDİR? GEÇİCİ VERGİ NASIL HESAPLANIR?

Geçici vergi, basitleştirilmiş yöntemle vergilendirilenler hariç olmak üzere tüm işletme kazancı sahipleri, serbest meslek ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 3 aylık kazançları üzerinden cari verginin gelir vergisi ve kurumlar vergisinden mahsup edilmek üzere hesaplanan stopaj uygulamasıdır. Geçici vergi halk arasında peşin vergi anlamına gelmektedir. Stopaj vergisi, stopaj vergisi olarak da bilinir.
Geçici vergi ise, üçer aylık dönemler itibarıyla elde edilen vergi öncesi gelirin, tam yıl kar zararının hesaplanmasını beklemeden kullanılmaktadır.

Kimler Geçici Vergi Mükellefidir?
- Bait usulde vergilendirilenler dışında ticari kazanç sahipleri, serbest meslek ve kurumlar vergisi mükellifleri geçici vergi ödemek zorundadır.
- Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi olan dar mükellefiyete tabi tututalanlar geçici vergi ödemek zorundadır.
- Adi ortaklıklar ve kollektif şirketler ve adi komandit şirketler ortaklık olarak gelmektedir. Fakat, adi ortaklıklar ile kollektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların şirketten aldıkları kazançlar, şahsi ticari veya mesleki maddi kazanç sayıldığından geçici verginin konusuna girmektedir.
- Yukarıda yazılanlarda dahil olmak üzere birlikte, gelir veya kurumlar vergisinden muaf olanlar geçici vergi ödemeyecektir. Muafiyet şartlarını kaybedenler, mükellef oldukları tarihten itibaren geçici vergi ödemekle yükümlü olacaklardır.


Geçici Vergi Beyannamesi Nedir?
Geçici vergi, kurumlar vergisi mükellefinin vergilendirilebilir fiili geliri ve üçer aylık kazançları üzerinden cari vergi dönemi gelir vergisi ve kurumlar vergisinden mahsup edilen geçici vergi ödemesi uygulamasıdır. Diğer vergiler gibi geçici vergilerin de beyan edilmesi gerekir. Mükellefler, geçici vergiye tabi kazançlarının belirlenmesinde gelir veya kurumlar vergisi beyannamelerinde dikkate alınan tüm indirim ve istisnalardan yararlanabilirler. Mükellefin durumuna bağlı olarak, ticari mükellefler ve bilanço tutan mükellefler, geçici vergi beyannamelerine bir kar ve zarar tablosu eklemelidir. Öte yandan, ticari defter tutmakla yükümlü olan mükellefler, gelir vergisi beyannamelerine bir hesap özeti eklemek zorundadır.

Geçici Vergi Oranları Nedir?

Gelir vergisi mükellefleri için geçici vergi oranı %15, kurumlar vergisi mükellefleriiçin ise %20’dir. Üçer aylık dönemlerde kar/zarar durumu kümülatif olarak (yıl başından ilgili dönemin sonuna kadar) hesaplanır ve bir önceki dönem hesaplanan geçici vergi tutarı beyannamede düşülür. Böylece sadece bir önceki döneme ilave olarak elde edilen kâr üzerinden vergi tahakkuk eder. Bir önceki dönem hesaplanan geçici vergi tutarı ise beyannamede düşülür. Ödeme süreci ise ilgili üç ayın ardından takip eden 2. ayın 14 ile 17’si arasındadır. 

Geçici Vergi Nasıl Hesaplanır?
Geçici vergi hesap kurumlar vergisi mükellefleri için %20, gelir vergisi mükellefleri için de %15 oranında yapmaları gerekmektedir. Gelir vergisi; dönemin her üç aylık kazançlarına, gelir vergisi tarifesinin ilk diliminde yer alan oran uygulanarak hesaplanır. 

Geçici verginin dönemleri, beyan ve ödeme zamanları nedir?

* 1.Dönem (Ocak, Şubat, Mart) 17 Mayıs’a kadar beyan edilerek ödenir (akşama kadar).
* 2.Dönem (Nisan, Mayıs, Haziran) 17 Ağustos kadar beyan edilerek ödenir (akşama kadar).
* 3.Dönem (Temmuz, Ağustos, Eylül) 17 Kasım kadar beyan edilerek ödenir (akşama kadar).
* 4.Dönem (Ekim, Kasım, Aralık) 17 Şubat kadar beyan edilerek ödenir (akşama kadar).

Örnek 1
Gelir Vergisi mükellefi olan x’in 2022 yılı içerisinde elde ettiği karlar:
Ocak-Şubat-Mart -> 2250 TL
Nisan-Mayıs-Haziran -> 3000 TL
Temmuz-Ağustos-Eylül -> 2500 TL
Ekim-Kasım- Aralık -> 3750 TL
Geçici Vergi uygulaması olmasaydı, x’in yıl içerisinde elde ettiği toplam kazanç üzerinden (11.500 TL) Mart ayında Gelir Vergisi Beyannamesi verecek ve 1725 TL Gelir Vergisi ödeyecekti. Ancak Geçici Gelir Vergisi uygulaması x ile her 3 aylık dönem için ayrı ayrı kar beyan edecek ve bu 4 beyanda ödediği tutarları Mart ayı Yıllık Gelir Vergisi beyanında mahsup edecektir. Ocak-Şubat-Mart: 2250TL Kar -> 2250 x 0,15 = 337,5 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Nisan-Mayıs- Haziran: 3000 TL Kar -> 3000 x 0,15 = 450 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Temmuz-Ağustos- Eylül: 2500 TL Kar-> 2500 x 0,15 = 375 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Ekim-Kasım- Aralık: 3750 TL Kar -> 3750 x 0,15 = 562,5TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi X'in tüm yıl toplam elde ettiği toplam kazanç: 2250 + 3000 + 2500 + 3750 = 11.500 TL'dir. İlk vergi dilimine tekabül etmekte ve %15 Gelir Vergisi oranına göre Gelir Vergisi hesaplanacaktır. 11.500 TL Yıllık Kar x 0,15 = 1.725 TL Gelir Vergisi tahakkuk edecektir. x'in daha önce Geçici Vergi dönemlerinde 337,5 TL+ 450 TL+ 375 TL+ 562,5TL = 1725 TL yıl sonunda herhangi bir vergi ödemesi oluşmayacaktır. Geçici Vergi ödendiği taktirde Yıllık Gelir Vergisi’nden mahsup edilir, ödenmeyen Geçici Vergiler yıllık Gelir Vergisi beyannamesinden düşülmez ve ödenmediği süre için gecikme zammı uygulanır.

Geçici Verginin ödenmemesi halinde gecikme zammı uygulanır mı?
Tahakkuk ettiği halde ödenmediği için yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden indirilemeyen geçici vergi iptal edilir. İptal edilen ara vergi tutarları için, vade tarihinden, beyanname verilmesi gereken kanuni sürenin başlangıç ​​tarihine, yani yıllık beyanname verilmesi gereken tarihe kadar gecikme zammı tahakkuk ettirilir.